Kibirli olmanın bile bir tarihi varmış…

Aslı Örnek

Şarkıcı Mariah Carey, hard rock kümelerinden Van Hala, 1135’te ölen İngiltere hükümdarı I. Henry’den sonra tahra çıkan kızı Mathilda, Büyük İskender, Berlusconi, Napoleon… Kendi alanlarında başarılı isimleri birleştiren ortak bir noktaları var ki; kibirleri… Ari Turunen’in yazdığı ‘Sen Benim Kim Olduğumu Biliyor Musun?: Kibrin Tarihi’ isimli kitapta daha kaç örnek, psikolog ve filozof görüşleriyle destekleniyor. Gittiğiniz son derece şık bir yerde, yolda, okulda, işyerinde hülasa her yerde duyduğunuz cümlenin tarihi süreci ve örnekleri aslında kelamlı bir tarihe de dikkat çekiyor.

Okurken en çok düşündüğünüz şeyse; zamane bireylerinin ağzında sakız olan ‘Sen benim kim olduğumu biliyor musun?’ çemkirişinin aslında vakte yayılan derin sarhoşluğu, insanoğlunun en ufak bir muvaffakiyet karşısında bile böbürlenen, kendi kimliğini kendinden daha sessiz, daha naif birinin üzerinde deneme hissi… Lakin insanoğlu dediğimiz tıp, beşer şaşar olduğuna nazaran, ‘bilmeden ya da son derece bile isteye bunu hepimiz bir biçimde yapıyor olabiliriz’ duygusu da kitabı okurken beyninizi kurcalayabilir.

YEDİ GÜNAHTAN İLKİ…

Peki Hıristiyanlık inancına nazaran yedi günahtan birincisi sayılan ve Lucifer’e yani şeytana atfedilen kibir üzerine kitap yazma fikri nasıl doğmuş? Finlandiyalı Ari Turunen, bu sorunun karşılığını kitabın önsözünde peşinen vererek, ‘kibir için bir şey yapılabilir mi?’ sorusundan yola çıktığını söylüyor: “İnsanoğlu aya ayak bassa da, kendi gen haritasını çıkarsa da mamutları avladığımız o devirden bu yana toplumsal etkileşim yontulmadı. Kibir, hislerimizden en beyhude olanı. Bu hissiyat; savaşları, felaketleri, nefretleri ve son derece büyük fiyaskoları doğurmuş. Bu kitapla gayem kibirli ve başka küçümseyici davranışların neden bu kadar sıradan olduğu konusunda insanları aydınlatmaya çalışmak…”

Turunen, dünya ülkelerinin yönetiliş biçimlerini de ‘kibirli’ bulduğuna değiniyor: “Birçok ülkede yaşlı ve hudutlu adamlar iktidara geliyor, toplumsal medyada öfkeleniyor ve her vakit haklı olduklarına inanıyorlar. Başka insanların görüşlerini yanlışmış üzere gösterme ve birebir vakitte diğerlerine neyin yanlış olduğunu söyleme konusunda neredeyse doğaüstü bir yetkiye sahip olduklarını düşünüyorlar. Otoriterler ancak hepsinden öte kibirliler. Toplumlara çocukmuş üzere davranıyorlar. Hükümdardan daha çok kralcılar ve diğerlerinin nasıl yaşaması gerektiğini her vakit herkesten daha âlâ biliyorlar. Hatta kimileri cümbüş hedefli dizilerin içeriğine bile müdahale ediyor, hayatta hiçbir şey otoritenin müdahalesine uğramayacak kadar küçük değildir!”

Kitabın önsözünün Fince nüshasının İstanbul Topkapı Sarayı’nda yazıldığını da değinen Turunen, şunları söylüyor: “Topkapı Sarayı’nın renkli tarihi de bütün güç merkezlerinde olduğu üzere kibri anlatmakta. Hasebiyle bu kitapta geçen şahıslar, elbette kendi ülkemi es geçmeden, dünyanın dört bir yanından geliyor.”

NEDENLERİ FARKLI FARKLI…

Kibrin nedenleri farklı farklı… O nedenle kitapta da çeşitli kısımlar var. İktidar sarhoşluğu, ego, dünyanın merkezi derken daha âlâ beşerler, monopol ve tevazu sanatıyla kibrin dermanı aranıyor. Gelelim başta verdiğim isimlerle ilgili örneklere… Muvaffakiyetin verdiği sarhoşluk kibrin doruğa ulaşmasını sağlıyor, bol bol konuştuğumuz sanatçı kaprisleri de bu türlü böyle ortaya çıkıyor. Üst üste muvaffakiyetler elde edilen hard rock kümelerinden Van Hala, kulisine içinde yalnızca kahverengi drajelerin seçilip yok edildiği bonibon doldurulmuş bir çanak istiyor. Konser muahedesinde sahne alanında bir tane bile kahverengi draje olmayacağı, aksi halde performansın iptal edileceği unsuruna yer veriliyor. Müzikçi Mariah Carey’nin bütün gereksinimlerini karşılayan özel asistanın vazifelerinden biri çiğnenmiş sakızlarını çöpe atmak. Bir defasında albümlerine imza atmadan evvel 20 asistanını –tuvalet kağıdının pembe olmasına dikkat edilmesi şartıyla- bir müzik marketin tuvaletini yine dekore etmek için gönderiyor.

Sen Benim Kim Olduğumu Biliyor Musun?: Kibrin Tarihi, Ari Turunen, Mütercim: Özge Acıoğlu, 173 syf., Bağlantı Yayınları, 173 s, 2022

İngiltere hükümdarı I. Henry 1135’te ölünce baronların büyük bir kısmı Henry’nin kızı Matilda’yı veliaht olarak destekliyor lakin William’ın kızının oğlu Stephan taç için savaşmaya karar veriyor. Matilda taarruza geçiyor ve İngiltere’nin batı bölgelerini ele geçiriyor. Daha sonra Londra’ya ulaşıyor. Londralılar Matilda’nın tacı giymesini sabırsızlıkla bekliyor. Lakin Matilda, kendisinin prensesmişçesine onurlandırılmasını talep ediyor. Fatihlerin klâsik zafer alayıyla kente giriyor ve Londra’nın yüksek rütbeli askerlerinden üzengisini öperek onurlandırılmalarını talep ediyor. Babasının isteğinin tersine, birinci iş olarak vergiler çıkartıyor. 1148 yılında, başa geçmesinden sadece birkaç hafta sonra Londra’dan sürülüyor ve iktidarı Stephan alıyor.

İKTİDAR SARHOŞU NASIL OLUNUR?

Feylesof Philodemus’a nazaran kibirli insan, ziyadesiyle zahmet ve para talep eden büyük riskler aldığı için eninde sonunda aklını kaçıyor. Diğerlerine yüksekten bakmak, aklını kaçırmak ve nankörlük daima tıpkı konuyu ima ediyor ki; kişilik artık muvaffakiyetle takas ediliyor.
Büyük İskender ve Napoleon iktidar olunca, beyinlerinin kimyasal yapısı değiştiği anlaşılıyor. Onların beyinlerinde mediyatör unsurlardan, serotonin ve dopamin salgılanıyor. Beynin sinyal transdüksiyonunda yer alan algılayıcı sonun muazzam düzenleme düzenek ağı yeni bir biçimde faal oluyor. Nöronlar bu mediyatörleri başka nöronları uyararak özgür bırakmaya başlıyor, o sırada dürtüler Büyük İskender’in ve Napoleon’un nöronlarına yayılıyor. Velhasıl böylelikle iktidar sarhoşu oluyorlar. Velhasıl serotonin ve dopaminin psikolojimize tesiri büyük. İşlevlerinden antidepresanlarda faydalanıyor. Dopamin hazzın ortaya çıkmasında ve hislerin sisteme girmesinde faal rol oynuyor. Bu rol de, daima ödül arayan bir davranış modelinin modülü haline geliyor. Serotonin ya da serotonin reseptörlerinin az olması intihar kanısına bile yol açabiliyor. Bu türlü bireylerin beyinlerindeki serotonin düzeyleri, onları överek ve onurlandırarak yine yükseltilebiliyor.

TANRI’YLA KENDİNİ BİR GÖRME KUSURU

Antik devrin beşerlerine nazaran de hubris sendromundan yani kibrin kararı altına giren ve kendini Tanrı’yla bir görenlerden daha tehlikeli hiçbir şey yok. Bu durum, o kişinin kendisine utanmazca inanç duyduğuna ve rablerin yarattığı bu kainatta kendi sonlarını hiçe saydığına yoruluyor. Hubris sendromuna yakalanmış olan kişi de her şeyi yapabileceğini düşünüyor. Özgüven patlaması, kişinin etrafını yanlış yorumlamasına ve değerlendirmesine neden oluyor. Bu kişi eninde sonunda Nemesis’le yani intikam tanrıçasıyla karşılaşıyor.
Kitabın son kısmı ‘Tevazu Sanatı’ kaynağını müsamahadan, diğerlerine hürmet duymaktan ve tenkitlere tahammül etmekten alan muvaffakiyet öykülerinden alıyor. Bu nedenle bilim antik Yunan’da ve Rönesans İtalya’da doğuyor. Bu kısımda uzun uzadıya kibirle başa çıkma usulü anlatılıyor lakin kısaca değinmek gerekirse; ‘kişinin kendi sonlarıyla ilgili kofluğu ve kendi harikalığı hakkındaki çarpıtılmış algısı ‘ben bilirimciliği’ doğuruyor. Antik Roma’da, zafer alayında topluma mal olmuş kahramanın tam gerisinde vazifesi kulağa fısıldamak olan köle durur ve şöyle fısıldarmış: “Fani olduğumuzu hatırla.”

Related Posts

Yüzde 97 hakikat çıkan test: Uzunluğunuzu seçin – Ve kendinizle ilgili değişik bir şey öğrenin!

140 CM : SENİN ZORLUĞUN KENDİNLE Cömert ve ahlaklı En uygun olmak için çabalarsınız. En yüksek emellere ve standartlara sahipsiniz. İnsanlara …

Czn Burak farkını balıkta da ortaya koydu

Yaptığı çılgın yemeklerle toplumsal medyanın en sevilen fenomenlerinden biri haline gelen Czn Burak Instagram paylaşımlarına bir yenisini daha …

Burcu Özberk bikinisiyle toplumsal medyaya damga vurdu! ‘Bu kadar mert olamazsın’

Aşk Mantık İntikam dizisinde Esra karakterine hayat veren Burcu Özberk, sergilediği performansla herkesin beğenisini kazandı. Dizinin finalinin …

Seren Serengil açtı ağzını yumdu gözünü! “Hadise muhafazakar bir aileye gelin gitti”

Beyaz TV ekranlarında Bircan Bali, Arto ve Seren Serengil’in sunumuyla izleyiciyle buluşan ‘Söylemezsem Olmaz’ isimli magazin programında son …

Çorum’da Hitit periyoduna ışık tutacak 249 hiyeroglif bulundu

Anadolu’da kurulan birinci medeniyetlerden olan Hititlerin başşehri Çorum’un Boğazkale ilçesindeki Hattuşa Ören Yeri’nde 1907’de başlayan …

Berker Güven sevgilisi Nihal Yalçın’ı öpmeye doyamadı

İlk kez önceki temmuz ayında Bodrum tatili sırasında objektiflere takılan Berker Güven ve Nihal Yalçın, denizin ve güneşin tadını çıkarıp, aşka …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.